Zengin tarihi ve doğasıyla Midilli adası

RÖPORTAJ: ENGİN TATLIBAL

Turist Dergisi’nde daha önce de okumuş olabilirsiniz; Şair Yannis Ritsos, 12 Adalar’ı geceleyin uyuyan Yunanlıların ceplerinden düşen 12 yıldıza benzetir. Ancak bana göre sadece 12 Ada değil, Ege Denizi’nin tamamı gökyüzündeki yıldız haritasının denize yansımış bir halidir. Girit bir süpernovadır, dumanlarını saçan. Santorini, parlak beyaz bir ihtiyar yıldızdır.

İşte Midilli de bu gök haritasının en büyük, en eski ve en parlak yıldızlarından biri. Binlerce yıldır onlarca farklı medeniyetin gelip geçtiği ada, özgün yapısı, sahip olduğu kültürel ve tarihi miras ve doğal güzellikleriyle dikkat çekiyor. Uzun yıllardır Midilli adasında yaşayan turizmci dostumuz Fatoş Lazari ile adanın tarihi ve doğal güzelliklerini, turistik anlamda sahip olduğu potansiyeli ve kadın eşcinselliği için kullanılan “Lezbiyen” teriminin nasıl olup da Midilli adasından geldiğini konuştuk.

Biz Ayvalık’tan sorduk sorularımızı, Fatoş Hanım denizin karşı kıyısından, Midilli’den yanıtladı.

fatos-lazari
Fatoş Lazari

Ben şu anda Ayvalık yakınlarındayım, siz ise karşıda, Midilli’desiniz. Bu bakımdan ilginç bir söyleşi olacak gibi görünüyor, ne dersiniz?

Bazen “ne kadar yakın ama ne kadar uzak”, bazen “çok yakın” derim ben, o günkü yaşanmışlıklarla ilgili bir ruh halidir 🙂 Ama Ege her şeye rağmen güzeldir ve birleştiricidir!

Öncelikle bir şeyi başta koyalım istiyorum. Midilli mi, Lesvos mu?

Adanın orjinal adı Lesvos veya Lesbos. Midilli adanın en büyük kenti, merkezi. Zamanla Midilli adası olarak yerleşmiş dilimizde.

Bilirsiniz, Türkiye’de Ege’nin kuzeyi biraz daha kendi halindedir. Medyatik olan bölüm Çeşme’de biter. Yunanistan’da da böyle bir ayrım var mı?

Burası için de aynı şey geçerli,  güney adaları daha medyatik ve turistiktir… Sezon daha uzun, deniz daha sıcak olduğu için büyük olasılıkla.

ANADOLU RUMLARI’NIN ETKİSİ…

Yunan adaları coğrafi ve kültürel farklılıklar arz ediyor. Bugüne dek Midilli dahil altı farklı Yunan adasında bulunmuş bir insan olarak bunu gözlemleyebiliyorum. Midilli’nin bu farklılıklar içindeki yeri nedir?

Kanımca Midilli adasını diğer Yunan adalarından ayıran en önemli farklılık Küçük Asya göçmenlerinin kültüre olan önemli katkısıdır, ada nüfusunda önemli bir yer tutan Anadolu Rumları yemekte, gelenekte, folklorda hala çok etkin, ciddi rol oynayan bir grup, dernekleri ile aktiviteleri ile köklerini yaşatmaya çalışıyorlar. Sonraki kuşaklara zengin bir miras bırakmak çabasındalar ve çok da haklılar. Dolayısıyla doğu-batı sentezini ve zenginliğini bu adada çok net görebiliyorsunuz.

Ve tarih tekerrür ediyor birçok defa: Özellikle geçtiğimiz yıl savaştan kaçan bir milyona yakın mülteciyi ağırladı bu ada, inanılmaz bir sabır, hoşgörü ve dayanışma ruhunu ben birebir yaşayarak tecrübe ettim. Gördüklerimden sonra bu adanın bir parçası olmaktan onur duydum.

midilli-1
Agios Therapon Kilisesi, Midilli siluetinin en önemli unsurlarından biri.

Adanın konaklama tesisleri anlamındaki durumu nedir? Misafirlere sunulan alternatifler nasıl bir yelpaze arz ediyor?

Çok lüks olmayan mütevazı otellerin yanında pansiyon ve butik oteller yaygın. Temiz, sade ve çok ekonomik odaları rahatlıkla her bölgede bulabilirsiniz. Yatak kapasitesi sürekli artıyor diyebilirim.

SAPPHO’DAN UZO’YA ZENGİN TARİH…

“Lezbiyen” teriminin Lesvos’tan geldiğini biliyoruz. Bunu biraz açalım mı? Neden kadın eşcinselliği Midilli adasının ismiyle anılıyor?

Yunan lirizminin en büyük şairlerinden biri olan ve Milat’tan önce 6’ncı yüzyılda yaşayan Sappho, adanın Eresos bölgesinde doğmuş ve yaşamış. Kendisinin kurduğu bir kızlar okulu olduğunu biliyoruz, şiir, şarkı, dans, görgü derslerinin verildiği bu okul, Sappho hakkındaki eşcinsellik dedikodularının kaynağını oluşturuyor. Oysa okulun kızlara yönelik olması çağın gerekliliklerinden biri olarak ortaya çıkmış. Aykırı ve cesur kişiliği ile dönemin kadın hakları ve kadının  toplumdaki yeri için savaş vermiş ve hedef olmuş çok önemli bir isimdir. Lezbiyen kelimesinin karşılığı “Lesvos adalı” demektir ve Sappho sık sık “Lesboslu” olarak tanımlanmıştır. Sappho’dan yaklaşık iki yüzyıl sonra yaşamış olan Atinalı tiyatro yazarı Aristofanes, Lesboslu Sappho’dan esinlenerek, iki kadın arasındaki aşk ilişkisini anlatmak için “Lesbos” sözcüğünü ilk kullanan yazar oluyor. Lesbos’tan türeyen “Lezbiyen” teriminin de o günden bugüne yerleştiğine inanılıyor.

midilli-4
Midillili Sappho

Midilli’nin kültürel tarihi çok derin. Sappho‘dan uzo kültürüne dek oldukça zengin bir geçmişi var. Bunlardan bahsetmek gerekirse neler söylenebilir?

Jeopolitik konumu nedeniyle her zaman istenilen bir ada olmuş Midilli, antik dönemden beri çok farklı kültürlerin gelip geçtiği, her birinin yeni bir şeyler kattığı, şanslı bir coğrafyada. Sappho’dan uzoya kadar geçen çok uzun sürede bozulmadan, özgün kalmayı başarabilmiş. Osmanlı döneminde Barbaros Hayrettin’den Namık Kemal’e kadar önemli şahsiyetleri de görüyoruz Midilli’de. Ayrıca değişik yeryüzü şekilleri, yer altı su kaynakları, uçsuz bucaksız zeytinlikleri, ürettikleri ve mükemmel iklimi ile “altın ada” sıfatını kazanmış yüzyıllar önce. Osmanlı da “İmparatorluğun Bahçesi” demiş.

İlginç festivallere sahip bir ada Midilli. Eressou’da düzenlenen lezbiyen festivali ve ağustos sonunda gerçekleşen uzo festivali gibi etkinliklerin adaya kattıkları nelerdir?

Özellikle turizm hareketine katkıları büyük, ada genelindeki çok özel kilise ve manastırlar, adak yerlerindeki panayırlar dışında her bölgenin kendine özgü festivalleri de son yıllarda çok ilgi görüyor. Türk turistler en çok uzoyu tanıma ve ardından adak turizmine eğilimliler 🙂

MİDİLLİ’DE BİR HAFTA SONU PROGRAMI

Bir cumartesi sabahı limanda feribottan inen ve araç kiralayan bir ziyaretçiye önerebileceğiniz bir tur rotası var mı? Adada iki günü olan bir kişi neler yapmalı, nerelere gitmeli?

Bu ada iki güne sığdırılamayacak kadar büyük bir ada, Yunanistan’ın üçüncü büyük adası, ilk tavsiyem mümkünse uzun süreli gelmeleri, en az 4-5 gecelik konaklama ile adanın keyfini çıkarabilirler. Klasik tur programlarında mutlaka Molivos ve Petra vardır ama bana sorarsanız her bölgesi mutlaka görülmelidir. İlla klasik bir günlük tur programı istiyorsanız aşağıdaki rotayı izleyebilirler:

Thermi şehri üzerinden kuzeye hareket. Osmanlı Dönemi ve sonrasının en lüks oteli Sarlıca Palas’ta fotoğraf molasının ardından manastırı, seramikleri ve yoğurdu ile ünlü Mandamados’a varış. Köyde sadece Ortodoks alemi için değil, tüm inananlar için mucizeler yaratmış çok özel bir yer olan Başmelek Taksiarhis Manastırı ve Kilisesini ziyaret. Dua, dilek ve adaklarımızı sunarak ve daha iyi yarınlar dileyerek ayrılmadan önce manastır avlusundaki kafeteryada ballı yoğurt ve lokma molası. Ünlü yazar Stratis Mirivilis’in köyü Skamnia’dan geçerek adanın kuzey ucu Molivos’a varış. Mimarisi, tarihi ve romantizmi ile dünyaya ün salmış, UNESCO ödüllü, Osmanlı camileri, çeşmeleri ve cumbalı evlerin süslediği Molivos’un, arnavut kaldırımlı, özgün sokaklarında yürüyüş. Bu sevimli kasabada alışveriş, yüzme veya  muhteşem Ege manzaralı restoranlarda uzo ile geleneksel lezzetleri tatma keyfi seçenekleri sizleri bekliyor. Molivos turundan sonra Petra sahili, Kaloni şehri ve körfezi, ilk Osmanlı yerleşimi Arisvi köyü ve hemen yanı başındaki Tuzla bölgesini geçerek  akşam saatlerinde başkent Midilli’ye varış.

midilli-3
Molivos, tarihi evleri ve kalesiyle gerçek bir Ortaçağ şehri.

Kapsayıcı oldu gerçekten. Özel birtakım ipuçları da istesek?

Yollarda hız yapmasınlar, Türk çayı var mı diye sormasınlar çünkü bulmak zor, diğer medyatik  adalarla kıyaslama-karşılaştırma yapmamaya çalışsınlar, Ege’nin keyfini mutlaka uzo ve zengin Midilli mezeleri  eşliğinde çıkarsınlar 🙂

Geçen sene Mülteci krizi nedeniyle  turizmde büyük darbe alan ve hak ettiği yerde olmayan  Midilli adası Türk Turistin desteğini bekliyor!!

Daha fazla bilgi isteyen dostlarımıza adaya gelmeden önce editörlüğünü yaptığım Midilli – Ege’nin Huzur Köşesi (Levent Deniz-Işıl Büyükkal) kitabımızı okumalarını tavsiye ederim. Teşekkürler!


İlginizi çekebilir:

ENGİN TATLIBAL YAZDI: KUZEY EGE’NİN BÜYÜLÜ DİYARI MİDİLLİ

GEMİYLE YUNAN ADALARI

BİNLERCE YILIN BEREKETİ: ASSOS

DİKİLİ’DE EYLÜL DENİZİ

 

Bir Cevap Yazın